एमिकस क्युरी कार्कीको तर्क संविधानलाई दुर्घटनाबाट बचाउन न्यायाधीशहरुले भूमिका खेल्नुपर्यो

Amicus Curiae

Amicus Curiae

प्रतिनिधिसभा विघटनविरुद्धको रिटमा सुनुवाई गर्दै वरिष्ठ अधिवक्ता बद्रीबहादुर कार्कीले न्यायाधीशहरुमाथि गम्भीर जिम्मेवारी आइपरेको बताएका छन् । मंगलबार एमिकस क्युरीकोतर्फबाट बहस गर्दै वरिष्ठ अधिवक्ता कार्कीले सत्तारुढ दलकै एक पक्ष संविधान संकट परेको भन्दै आन्दोलनमा रहेको भन्दै संविधानलाई दुर्घटनाबाट बचाउन न्यायाधीशहरुले भूमिका खेल्नुपर्ने बताए ।

‘संविधान संकटमा परेको छ । तपाईंहरू पाँच जना श्रीमानलाई गम्भीर र ठूलो जिम्मेवारी आइपरेको छ । श्रीमानहरु अलमलिनु पर्ने अवस्थै छैन,’ उनले भने । हाम्रो संविधानमा अन्तिममा पार्लियामेन्ट सिस्टम लेखियो । संविधानको धारा ७४ मा बहुलवादमा आधारित संसदीय व्यावस्था लेखियो । हाम्रा अरु फिचर पनि संसदीय नै छन् । यसमा अलमलिनु पर्ने कुनै कारण छैन ।’ वरिष्ठ अधिवक्ता कार्कीले बक्सिङ त नियम नमानेर खेल्न नमिल्दैन बताउँदै डेमोक्रेसीमा झन् नियम नमानेर हुन्छ ? भन्दै प्रश्न गरेका थिए ।

सर्वाेच्च अदालतकाे संवैधानिक इजलासमा प्रतिनिधिसभा विघटनसम्बन्धी मुद्दामा भइरहेकाे सुनुवाइमा एमिकस क्युरीतर्फकाे बहस जारी छ । हिजाे पक्ष र विपक्षको बहस तथा निवेदकतर्फको जवाफ सकिएसँगै आजदेखि एमिकस क्युरीबाट वरिष्ठ अधिवक्ताहरूले बहस थालेका हुन् ।

दलहरू आफैँले लेखेको संविधानमा दाेधार पैदा भएर दुर्घटना निम्तिएकाे उनकाे भनाइ छ । उनले संविधानका धारामाथि बहस केन्द्रित हुनुपर्ने बताए । ‘हामीसित लिखित संविधान छ । संविधानमा एउटा धारा मात्रै होइन, अरु धारा पनि छन् । ती सबै अध्ययन गरेर श्रीमानहरूले भन्ने कुरा हो । सबै पाटोमा हेरेर व्याख्या गर्ने हो । संविधानमा ग्याप कता छ भनेर हेर्नुपर्छ । एउटै मात्र होइन, अरु धाराबीचको ग्याप हेरेर व्याख्या गर्नुपर्छ’, उनकाे सुझाव छ ।

उनका अनुसार कुनै पनि देशमा संविधान लेख्दा निर्माताले सबैभन्दा पहिले सर्त कुन मोडेलको भनेर टुङ्याउनुपर्छ । ०४७ मा संवैधानिक राजतन्त्र सहितको लेख्नेमा दुविधा किनै विवाद थिएन । ‘प्रहिलो संविधानसभामा परिवर्तनकारी भनेर जिताएर पठाइयो लेख्नुपर्ने प्रजातान्त्रिक संविधान कसरी लेख्नु,’ उनले भने, ‘दोस्रोमा पुगेर शासकीय स्वरुप निर्धारण भयो र धारा ७४ लिखियो । ७४ मा बहुलबादमा आधारित हुने गणतन्त्रात्मक संसदीय शासन पद्धति हुने भनियो । संसदीय शासन पद्धति नै भनिएको छ ।’

तर उनले घुमाउने भाषामा संसद विघटनलाई असंवैधानिक भनेका छन् । ‘संस्था रहृयो भने व्यक्तिमा भएको कमजोरी पनि सच्याउछ । जो हट्न चाहन्छ, विश्वासको संकट पर्छ भने विश्वासको मत लिन जाने हो । जसलाई हटाउन मन लाग्छ अविश्वासको प्रस्ताव ल्याउने हो’ उनले भनेका छन्, ‘संस्था अन्त्य गर्ने होइन ।’

एमिकस क्युरीलाई अदालतको सहयाेगी मानिन्छ । कुनै विशेष मुद्दामा विज्ञको राय लिन अदालतले आवश्यक ठानेमा एमिकस क्युरी बोलाउन सक्छ । एमिकस क्युरीले सम्बन्धित मुद्दाको पक्ष या विपक्षमा नलागी स्वतन्त्र र निस्पक्ष ढंगले आफ्नो राय दिन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ । मुद्दाका पक्ष या विपक्षले आफ्नो पक्षको तर्फबाट बहस गर्छन् । तर, एमिकस क्युरीले भने स्वतन्त्रतापूर्वक आफ्नो राय राख्छ ।

Kantipath Media

यो छुट्टाउनु भो कि..