संक्रमणकालीन अवस्थाको व्यवस्थापनमा गृह प्रशासनको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। विगतका चुनौतीपूर्ण परिस्थितिलाई सुरक्षित रूपमा व्यवस्थापन गर्दै संवैधानिक र कानुनी शासनलाई कायम राख्न तत्कालीन गृहमन्त्री ओमप्रकाश अर्यालले अपनाएको सुरक्षा रणनीति उल्लेखनीय रहेको देखिन्छ। आगामी दिनमा पनि यस्ता स्थापित मापदण्ड र नीति अवलम्बन गर्नु आवश्यक रहेको औंल्याइएको छ।
पहिले गृह प्रशासनलाई ‘कठोर’ नेतृत्वको क्षेत्र मानिँदै आएको थियो, जहाँ शक्ति प्रदर्शन गर्न सक्ने व्यक्तिलाई प्राथमिकता दिइन्थ्यो। तर अर्यालले शालीनता र दृढताबीच सन्तुलन कायम गर्दै फरक दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेका थिए। उनले ‘सरकार शासक होइन, सहजकर्ता हो’ भन्ने अवधारणालाई व्यवहारमा उतार्दै सुरक्षा संयन्त्रलाई व्यावसायिक र प्रभावकारी बनाउने प्रयास गरेका थिए।
जेन–जी आन्दोलनका क्रममा देखिएका जटिल राजनीतिक र सामाजिक गतिविधिलाई कानुनी दायराभित्र राख्न उनको कानुनी पृष्ठभूमिले सहयोग पुर्याएको उल्लेख गरिएको छ। साथै, ‘चेन अफ कमान्ड’ को प्रभावकारी प्रयोगमार्फत सुरक्षा निकायलाई स्वतन्त्र र जिम्मेवार रूपमा परिचालन गर्ने नयाँ मानक स्थापना भएको भनिएको छ।
लेखमा विगतमा राजनीतिक हस्तक्षेप र दम्भका कारण सुरक्षा निकायको कार्यक्षमता प्रभावित भएको उल्लेख गर्दै सुरक्षाकर्मीलाई राज्यको साधनका रूपमा सही नीति र निर्देशनअनुसार परिचालन गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ। उनीहरूको मनोबल कमजोर पार्ने कुनै पनि निर्णयबाट टाढा रहनुपर्ने सुझाव पनि दिइएको छ।
अन्ततः, सुरक्षा व्यवस्थापनमा संस्थागत विकास, व्यावसायिकता र सन्तुलित नेतृत्व आवश्यक रहेको निष्कर्ष प्रस्तुत गरिएको छ। अर्यालको कार्यशैलीलाई उदाहरणका रूपमा लिँदै नयाँ सरकारलाई त्यस्ता नीतिलाई निरन्तरता दिन आग्रह गरिएको छ।
